Ofiary statystyczne, niepewność normatywna, ślepy traf: etyka a podejmowanie decyzji w sytuacjach ryzyka lub niepewności

Projekt badawczy finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Opus 9 (HS1) w latach 2016-2020, nr 2015/17/B/HS1/02279, kierownik: dr Tomasz Żuradzki.

 


Popularnonaukowe streszczenie projektu

W projekcie analizujemy filozoficzne problemy związane z podejmowaniem etycznych decyzji przez osoby publiczne i prywatne w różnego rodzaju sytuacjach niepewności lub ryzyka. Zamierzenie badawcze zakłada, że teorie z zakresu etyki normatywnej – jeśli mają być w ogóle przydatne przy podejmowaniu decyzji – powinny dawać zalecenia nie tylko w wyidealizowanych sytuacjach, które najczęściej są obecnie dyskutowane przez etyków, ale także przy różnego rodzaju ograniczeniach poznawczych charakterystycznych dla realnych sytuacji wyboru. Jest to szczególnie istotne w świetle obecnego postępu nauki i techniki, w szczególności odkryć z zakresu biomedycyny, z którymi związane są nowe typy niepewności lub ryzyka.
Projekt ma przede wszystkim na celu realizację trzech szczegółowych zadań naukowych, które będą realizowane równolegle: 1) Niepewność normatywna, metarozumowania, wymogi racjonalności; 2) Ofiary statystyczne, proces kontrfaktycznie otwarty, problem nietożsamości; 3) Ślepy traf, hipotetyczne wybory, autonomia.
Hipoteza badawcza zakłada, że w niektórych wypadkach intelektualne narzędzia teorii decyzji mogą mieć interesujące zastosowania w etyce. Normatywna teoria decyzji sama boryka się oczywiście z rozmaitymi problemami (np. porównywalność zysków i strat, agregowanie i dystrybucja ryzyka pomiędzy różnymi podmiotami, założenia przechodniości, zupełności i niezależności preferencji, problem wartości nieskończonych, racjonalność indywidualnych preferencji względem ryzyka, problemy związane z rozróżnieniem prawdopodobieństw pierwszego i drugiego rzędu). Jest też niezgodna ze sposobem, w jaki ludzie podejmują po namyśle decyzje (np. paradoksy Allais, Ellsberga, Petersburski).
Projekt proponuje istotne przeformułowanie dotychczasowego paradygmatu badań w etyce, ponieważ zakłada, że w rzeczywistości wiele kluczowych sporów etycznych nie wynika z podziału na teorie konsekwencjalistyczne i niekonsekwencjalistyczne, ale z różnic w przyjmowanych kryteriach podejmowania decyzji w obliczu różnych form niepewności lub ryzyka.
Realizacja projektu jest ważna nie tylko z czysto naukowych powodów: obecnie powstają różnego rodzaju regulacje normatywne, które mają na celu zapobieganie potencjalnie niekorzystnym zjawiskom wywołanym przez rozwój naukowo-techniczny, a niekiedy także ograniczenie zakresu dopuszczalnych badań naukowych. Jednakże tworzenie takich regulacji i podejmowanie decyzji w sytuacji niepełnej wiedzy na temat obecnego stanu świata, konsekwencji działań czy tego, jaka jest właściwa skala wartości, wiąże się ze specyficznymi problemami, które uzasadniają podjęcie badań w ramach tego projektu.
Rezultaty tych badań – choć ich główny cel jest czysto poznawczy – będą więc mogły znaleźć praktyczne zastosowanie i będą mogły przyczynić się do oceny istniejących regulacji normatywnych. Projekt może istotnie przyczynić się do podniesienia jakości polskiej debaty publicznej na temat istotnych problemów współczesności, w tym: etycznych dylematów współczesnej biomedycyny, społecznych konsekwencji upowszechniania nowych technologii, zobowiązań międzypokoleniowych, regulacji współżycia społeczeństw wielokulturowych.


Publikacje

 

W. Ciszewski, T. Żuradzki (2018), Conscientious refusal of abortion in life-threatening emergency circumstances and contested judgments of conscience, „American Journal of Bioethics” 18 (7): 62-64

 

J.K. Malinowska, T. Żuradzki (2017), The practical implications of the new metaphysics of race for a post-racial medicine: biomedical research methodology, institutional requirements, patient-physician relations „American Journal of Bioethics” 17 (9): 61-63

 

T. Żuradzki (2017), The saving/creating distinction and the axiology of the cost-benefit approach to neonatal medicine, „American Journal of Bioethics” 17 (8): 29-31

 

P. Bystranowski (2017), Retributivism, Consequentialism, and the Risk of Punishing the Innocent: The Troublesome Case of Proxy Crimes, „Diametros” 53: 26-49

 

M. Thalos (2017), Expectational v. Instrumental Reasoning: What Statistics Contributes to Practical Reasoning, „Diametros” 53: 125-149

 

J.R. Welch (2017), Coping with Ethical Uncertainty, „Diametros” 53: 150-166

 

T. Żuradzki (w recenzji), Conscientious refusal, the requirement of justification, and the fetishisation of conscience in healthcare: a Polish perspective, DOI: 10.17605/OSF.IO/3WEP7

 


Wystąpienia

 

T. Żuradzki, Kognitywne mechanizmy odrzucania konsensusu naukowego: przypadek szczepień – konferencja Normatywne aspekty odmowy zgody na szczepienie, Interdyscyplinarne Centrum Etyki UJ, 2 grudnia 2017

 

T. Żuradzki, Sprzeciw sumienia w demokratycznym państwie – konferencja Ateizm po polsku, Wydział „Artes Liberales”, Uniwersytet Warszawski, 26-27 maja 2017

 

T. Żuradzki, The just distribution of healthcare resources and the preference toward identified victims – konferencja Designing Moral Technologies: Theoretical, Practical, and Ethical Issues, Universität Zürich, Ethik-Zentrum, Ascona 10-15 lipca 2016